Wat is Social Return?
Social Return is een contractvoorwaarde bij overheidsopdrachten waarbij opdrachtnemers verplicht worden om maatschappelijke waarde te realiseren. In de praktijk betekent dit dat een deel van de opdracht wordt ingezet om werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Het instrument is ontstaan vanuit participatie- en arbeidsmarktbeleid. Overheden zochten een manier om hun inkoopkracht in te zetten om meer mensen aan het werk te helpen. In plaats van dit alleen via subsidies of regelingen te doen, werd Social Return gekoppeld aan aanbestedingen: wie profiteert van een overheidsopdracht, levert ook een bijdrage aan inclusie op de arbeidsmarkt.
Vandaag de dag is Social Return een vast onderdeel van het Nederlandse aanbestedingslandschap. Gemeenten, provincies en andere overheden passen het structureel toe in opdrachten, variërend van bouwprojecten tot dienstverlening en onderhoudscontracten.
Wanneer geldt een Social Return-verplichting?
Social Return geldt niet automatisch bij elke opdracht. De toepassing hangt af van beleid van de opdrachtgever en de aard van de opdracht.
In de praktijk zie je dat Social Return vooral wordt ingezet bij:
- aanbestedingen boven een bepaalde opdrachtwaarde
- opdrachten met voldoende loonsom
- sectoren waar inzet van personeel een belangrijke rol speelt
Veel overheden werken met een richtpercentage (vaak rond de 5% van de opdrachtsom of loonsom), maar dit is geen wettelijke norm. Het blijft maatwerk. De Aanbestedingswet stelt namelijk dat eisen proportioneel moeten zijn: ze moeten passen bij de omvang en inhoud van de opdracht.
Dat betekent dat Social Return niet standaard kan worden toegepast zonder onderbouwing. Een kleine of zeer specialistische opdracht leent zich soms minder goed voor directe invulling.
Wil je weten of jouw organisatie met Social Return te maken krijgt? Bekijk dan:
/Knowledgebase/welke-bedrijven-hebben-een-sroi-verplichting/
Wie zijn de betrokken partijen?
Social Return speelt zich af tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, maar de praktijk is breder dan dat.
De opdrachtgever (meestal een gemeente of andere aanbestedende dienst) bepaalt het beleid. Zij stelt de verplichting vast, bepaalt de hoogte en legt vast hoe de verantwoording plaatsvindt. Ook monitort zij of de verplichting wordt nagekomen.
De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor de uitvoering. Zodra de opdracht wordt gegund, moet de opdrachtnemer invulling geven aan de Social Return-verplichting. Dit vraagt om organisatie, planning en vaak ook samenwerking met externe partijen.
Daarnaast speelt de gemeente of uitvoeringsorganisatie vaak een actieve rol in de ondersteuning. Denk aan het aandragen van kandidaten, het meedenken over invulling of het begeleiden van trajecten. In sommige regio’s gebeurt dit via werkbedrijven of regionale samenwerkingsverbanden.
Meer verdieping:
/opdrachtnemers/
/opdrachtgevers/
Hoe wordt Social Return uitgevraagd?
De manier waarop Social Return in een aanbesteding wordt opgenomen, bepaalt hoe zwaar de verplichting is en hoe je ermee omgaat.
In de meeste gevallen is Social Return een contractvoorwaarde. Dat betekent dat de verplichting pas ingaat na gunning. De opdrachtnemer moet tijdens de uitvoering van de opdracht aantonen dat hij de afgesproken waarde realiseert.
Soms wordt Social Return ook opgenomen als gunningscriterium. In dat geval kan een inschrijver zich onderscheiden door een betere of slimmere invulling aan te bieden. Dit komt vooral voor bij opdrachten waar kwaliteit een belangrijke rol speelt.
Minder vaak zie je Social Return terug als geschiktheidseis, bijvoorbeeld wanneer ervaring met inclusieve arbeidsinzet wordt gevraagd.
De exacte uitwerking verschilt per aanbesteding. Juist daarom is het belangrijk om documenten goed te analyseren en kritisch te kijken naar proportionaliteit, haalbaarheid en risico’s.
Hoe geef je invulling aan Social Return?
De kern van Social Return zit in de uitvoering. De verplichting is pas waardevol als deze daadwerkelijk leidt tot duurzame kansen voor mensen uit de doelgroep.
In de basis zijn er verschillende manieren om invulling te geven, zoals:
- het in dienst nemen van kandidaten
- het aanbieden van leerwerkplekken of stages
- samenwerking met sociale ondernemingen
- inzet van alternatieve invullingen (bijvoorbeeld via inkoop)
Steeds vaker wordt gewerkt met gestandaardiseerde methodes, zoals de bouwblokkenmethode. Daarmee wordt invulling flexibeler en beter meetbaar.
Wil je concreet aan de slag? Lees hier verder:
/Knowledgebase/hoe-geef-ik-invulling-aan-social-return/
Meer over systematiek:
/Knowledgebase/wat-is-de-bouwblokkenmethode/
Wat is het verschil tussen Social Return en SROI?
De termen Social Return en SROI worden vaak door elkaar gebruikt, maar er zit nuance in.
Social Return is het instrument: de verplichting binnen een aanbesteding om maatschappelijke waarde te realiseren.
SROI (Social Return on Investment) is oorspronkelijk een methodiek om maatschappelijke impact te meten en in waarde uit te drukken.
In de Nederlandse praktijk is SROI een verzamelterm geworden voor het hele instrument. Toch zie je dat steeds vaker de term Social Return wordt gebruikt, omdat die beter aansluit bij de uitvoering en minder verwarring geeft.
Kort gezegd: Social Return gaat over doen, SROI komt uit de hoek van meten.
Wat gebeurt er als je niet voldoet?
Het niet nakomen van Social Return-verplichtingen is niet vrijblijvend. De consequenties worden vastgelegd in het contract.
In de praktijk kan dit betekenen:
- financiële sancties (boetes)
- terugvordering van niet gerealiseerde waarde
- negatieve beoordeling bij toekomstige aanbestedingen
De ernst van de consequenties hangt af van de afspraken in het contract en de mate waarin de opdrachtnemer aantoonbaar effort heeft geleverd.
Meer hierover lees je hier:
/Knowledgebase/wat-gebeurt-er-bij-niet-nakoming-sroi/